Çka thuhet në Kartën e Bordit të Paqes?

Kosova përfshihet në mesin e 19 shteteve që e kanë nënshkruar të enjten pjesëmarrjen në Bordin e Paqes së iniciuar nga presidenti amerikan, Donald Trump, në një ceremoni në Davos të Zvicrës.

Bordi i Paqes është organ i ri ndërkombëtar i iniciuar nga Trumpi, i cili synon mbikëqyrjen e zbatimit të planeve të paqes në zonat e konfliktit, me fokus fillestar në Rripin e Gazës.

Sipas planit të paqes të Trumpit për Gazën, Bordi i Paqes përshkruhet si një “organ i ri ndërkombëtar tranzitor”, i cili do të ndihmojë në mbikëqyrjen e rindërtimit të enklavës palestineze. Anëtarët e këtij bordi pritet të jenë udhëheqës botërorë, me presidentin Trump në krye. Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara e ka mbështetur zyrtarisht krijimin e Bordit të Paqes përmes një rezolute të hartuar nga SHBA-ja në muajin nëntor, duke i dhënë këtij mekanizmi peshë dhe legjitimitet ndërkombëtar.

Por çka thuhet në këtë dokument të nënshkruar edhe nga presidentja Vjosa Osmani?

KOHA ka siguruar dokumentin. Në preambulë theksohet se dokumenti shërben si udhërrëfyes i orientuar drejt rezultateve për të siguruar paqen në vende ku prej kohësh ka rezultuar e paarritshme.

Dokumenti përmban 13 nene. Neni i parë flet për misionin, qëllimet dhe funksionet.

Në këtë nen theksohet se Bordi i Paqes është “organizatë ndërkombëtare që synon të promovojë stabilitet, të rivendosë qeverisje të besueshme dhe të ligjshme e të sigurojë paqe të qëndrueshme në zonat e prekura ose të kërcënuara nga konflikti”.

Bordi i Paqes do të ndërmarrë funksione të ndërtimit të paqes në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe siç mund të miratohen në përputhje me këtë Kartë, duke përfshirë zhvillimin dhe përhapjen e praktikave më të mira që mund të zbatohen nga të gjitha kombet dhe komunitetet që kërkojnë paqe”, thuhet në këtë nen.

Në kapitullin e dytë flitet për anëtarësinë. Aty theksohet se anëtarësimi është i kufizuar në shtetet që ftohen për pjesëmarrje nga kryetari dhe fillon me njoftimin se shteti ka pranuar të jetë i lidhur nga kjo kartë, në përputhje me kapitullin XI. Secili shtet duhet të përfaqësohet nga kryetari i shtetit apo kryeministri. Secili shtet anëtar duhet të mbështesë dhe të ndihmojë operacionet e Bordit të Paqes në përputhje me autoritetet e tyre përkatëse të brendshme. Asgjë në këtë Kartë nuk duhet interpretuar si diçka që i jep Bordit juridiksion brenda shteteve anëtare ose t’u kërkojë atyre të marrin pjesë në misione të caktuara të ndërtimit të paqes, pa pëlqimin e tyre.

Çdo shtet anëtar mund të shërbejë për mandat jo më të gjatë se tre vjet që nga hyrja në fuqi e kësaj Karte, me mundësi rinovimi nga kryetari. Mandati trevjeçar i anëtarësimit nuk do të zbatohet për shtetet anëtare që kontribuojnë më shumë se 1 miliard dollarë amerikanë në fonde në para të gatshme për Bordin e Paqes brenda vitit të parë të hyrjes në fuqi.

Sa i përket përfundimit të anëtarësisë, aty theksohet se përfundon në rastin më të hershëm, qoftë nga skadimi i mandatit trevjeçar apo tërheqjen, që është vendim nga kryetari në varësi të vetos nga një shumicë prej dy të tretash të shteteve anëtare ose shpërbërjen e Bordit të Paqes. Atij që i përfundon mandati, pushon së qeni palë në Kartë, por një shtet i tillë mund të riftohet për të qenë sërish anëtar.

Çdo shtet theksohet se mund të tërhiqet me vendim të menjëhershëm, duke ofruar njoftim me shkrim te kryetari.

Kapitulli i tretë flet për qeverisjen. Aty theksohet se Bordi përbëhet nga shtetet anëtare dhe se ky bord voton mbi propozimet në agjendë përfshirë ato për çështjet e buxhetit të përvitshëm, themelimin e subjekteve ndihmëse, emërimin e zyrtarëve të lartë dhe përcaktimet kryesore të politikave, qoftë ato për miratimin e marrëveshjeve ndërkombëtare dhe ndjekjen e nismave të reja për ndërtim të paqes.

Bordi i Paqes do të thërrasë mbledhje votimi të paktën një herë në vit dhe në kohë apo vende shtesë kur kryetari i konsideron të përshtatshme. Rendi i ditës përcaktohet nga bordi ekzekutiv, në varësi të njoftimit dhe komenteve prej shteteve anëtare e miratimit nga kryetari. Çdo shtet anëtar ka të drejtën e një vote. Vendimet merren me shumicën e votave të shteteve të pranishme dhe që votojnë, në varësi të miratimit nga kryetari, i cili gjithashtu mund të hedhë votë në cilësinë e tij si kryetar, kur ka raste të votave të barabarta.

Bordi i Paqes do të mbajë takime të rregullta pa të drejtë vote në Bordin Ekzekutiv. Në këto takime shtetet anëtare mund të paraqesin rekomandime e udhëzime për aktivitetet dhe Bordi Ekzekutiv do t’i raportojë Bordit të Paqes mbi operacionet dhe vendimet e Bordit Ekzekutiv. Takime të tilla thirren të paktën një herë në tremujor me kohën dhe vendin që përcaktohen nga drejtori ekzekutiv i Bordit Ekzekutiv. Shtetet anëtare mund të zgjedhin të përfaqësohen nga një zyrtar alternativ i rangut të lartë në të gjitha takimet, varësisht nga miratimi i kryetarit. Kryetari mund të lëshojë ftesa për organizatat përkatëse rajonale të integrimit ekonomik për të marrë pjesë në punimet e Bordit të Paqes, sipas kushteve dhe afateve që ai i konsideron të përshtatshme.

Te pika për kryetarin theksohet qartë se Donald J. Trump do të shërbejë si kryetar inaugurues i Bordit të Paqes dhe do të shërbejë veçmas si përfaqësues inaugurues i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Aty theksohet se ai ka të drejtën ekskluzive për të krijuar, modifikuar ose shpërndarë subjekte ndihmëse sipas nevojës dhe përshtatjes për ta përmbushur misionin e Bordit të Paqes.

Kryetari duhet të caktojë në çdo kohë një pasues për rolin e kryetarit. Zëvendësimi mund të ndodhë vetëm pas dorëheqjes vullnetare ose si rezultat i paaftësisë, siç përcaktohet me votë unanime nga Bordi Ekzekutiv, kohë në të cilën zëvendësi duhet të marrë menjëherë pozicionin e kryetarit dhe të gjitha detyrat dhe autoritetet përkatëse të kryetarit.

Kryetari ka të drejtë të themelojë nënkomitete e t’ua caktojë mandatin, strukturën dhe rregullat qeverisëse secilës.

Bordi Ekzekutiv do të përbëhet nga kryetari dhe përmban liderë botërorë. Anëtarët e Bordit Ekzekutiv kanë mandat dyvjeçar, me mundësi shkarkimi nga kryetari dhe mandat të rinovueshëm, në diskrecion të tij. Bordi Ekzekutiv duhet të ketë një Drejtor Ekzekutiv, i emëruar nga kryetari dhe i konfirmuar me shumicë votash nga Bordi Ekzekutiv. Ky drejtor mban mbledhje të Bordit Ekzekutiv çdo dy javë për tre muajt e parë pas themelimit dhe më pas çdo muaj. Po që se ka nevojë thërret mbledhje më shpesh. Vendimet aty merren me shumicën e votave të anëtarëve të pranishëm dhe që votojnë, përfshirë drejtorin ekzekutiv. Vendimet hyjnë menjëherë në fuqi, përpos kur përdoret vetoja nga kryetari në çfarëdo kohe. Ky Bord Ekzekutiv i përcakton rregullat e veta të procedurës.

Bordi Ekzekutiv i raporton Bordit të Paqes mbi aktivitetet e vendimet e tij çdo tremujor. Ai ka për detyrë t’i ushtrojë kompetencat për ta zbatuar misionin e Bordit të Paqes.

Financimi i organizatës bëhet në baza vullnetare. Bordi i Paqes autorizon hapjen e llogarive sipas nevojës për ta kryer misionin e tij. Bordi Ekzekutiv do të autorizojë krijimin e mekanizmave të kontrollit dhe mbikëqyrjes në lidhje me buxhetet, llogaritë financiare dhe shpenzimet.

Karta përfshin edhe kapitullin e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve midis shteteve anëtare. Kjo thuhet se duhet të zgjidhen nëpërmjet bashkëpunimit miqësor, në përputhje me autoritetet organizative të caktuara nga Karta. Kryetari është autoriteti përfundimtar në lidhje me kuptimin, interpretimin dhe zbatimin e Kartës.

Ndryshimet e Kartës mund të propozohen nga Bordi Ekzekutiv ose të paktën një e treta e shteteve anëtare të Bordit të Paqes që veprojnë së bashku. Ndryshimet u shpërndahen të gjithë anëtarëve 30 ditë para votimit. Ato duhet të miratohen me shumicë prej dy të tretash të Bordit të Paqes dhe konfirmimin nga kryetari. Disa ndryshime kërkojnë miratim unanim.

Kryetari në emër të Bordit të Paqes është i autorizuar të miratojë rezoluta e direktiva të tjera për ta zbatuar misionin e Bordit të Paqes.

Bordi i Paqes mund të shpërbëhet kur kryetari e konsideron të nevojshme ose të përshtatshme, ose në fund të secilit vit kalendarik me numër tek, përveç se nëse rinovohet nga kryetari jo më vonë se 21 nëntori i atij viti kalendarik me numër tek.

Karta hyn në fuqi me shprehjen e pëlqimit për t’u lidhur nga tri shtete. Shtetet që duhet ta ratifikojnë ose miratojnë përmes procedurave të brendshme dakordohen që të zbatojnë përkohësisht kushtet e kësaj karte, përveç nëse shtetet e kanë njoftuar kryetarin e Bordit të Paqes se në kohën e nënshkrimit nuk janë në gjendje ta bëjnë këtë. Këto shtete që nuk e zbatojnë përkohësisht mund të marrin pjesë si anëtarë pa të drejtë votimi në procedurat e Bordit të Paqes, në pritje të ratifikimit, pranimit ose miratimit të Kartës në përputhje me kërkesat e tyre ligjore të brendshme, në varësi të miratimit nga kryetari.

Teksti origjinal i kartës dhe ndryshimet depozitohen në SHBA, që caktohen si depozituese të Kartës. Kopja e vërtetuar e tekstit origjinal u dorëzohet të gjithë nënshkruesve.

Gjuha zyrtare është anglishtja.

Bordi i Paqes dhe subjektet ndihmëse mund të krijojnë seli dhe zyra terreni.

Bordi i Paqes do të ketë edhe vulë zyrtarë që miratohet nga kryetari.