Si po rikthehet retorika fetare në luftën me Iranin

 Në sistemet moderne politike perëndimore, feja dhe shteti supozohet të mbeten të ndarë, një parim që u formua pjesërisht nga historia e gjatë e Evropës me konfliktet fetare dhe luftërat e zhvilluara në emër të besimit.

Megjithatë, narrativa fetare është rishfaqur vazhdimisht në momente përballjesh gjeopolitike. Pas sulmeve të fundit të ShBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, të kryera gjatë Ramazanit, muajit të shenjtë mysliman, një pjesë e retorikës rreth konfliktit ka përmendur sërish tema teologjike dhe imazhe apokaliptike.

Raporte u publikuan menjëherë pas sulmeve se disa pjesëtarë të ushtrisë amerikane u kishin thënë organizatave për të drejtat e njeriut se komandantët e tyre e kishin paraqitur operacionin si pjesë të “planit të Zotit”, duke iu referuar konceptit biblik të Armagedonit që përshkruhet në Librin e Zbulesës.

Teksti, që përmbyll Testamentin e Ri, përmban profeci për fundin e botës që vendosin tokën e Izraelit në qendër të një beteje apokaliptike mes së mirës dhe së keqes.

“Mbështetja intensive fetare për Izraelin bazohet në një (keq)interpretim të Librit të Zbulesës”, thotë për TRT World Richard Falk, ekspert i marrëdhënieve ndërkombëtare, duke theksuar ndikimin e interpretimeve ungjillore në diskursin politik amerikan.

Simbolika fetare është shfaqur edhe në retorikën politike izraelite. Menjëherë pas sulmeve, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e përshkroi Iranin si “Amalek”, duke iu referuar një armiku biblik të përmendur në Torah si një forcë që duhet kujtuar dhe përballur.

“Ne lexojmë në pjesën e kësaj jave të Torahut: ‘Kujtoni çfarë ju bëri Amaleku.’ Ne kujtojmë dhe veprojmë”, tha Netanyahu.

Këto referenca kanë nxitur debat të ri mes studiuesve mbi rolin që narrativat fetare luajnë në formësimin e perceptimeve rreth konfliktit.

Sipas Luciano Zaccara, ekspert për Iranin dhe politikën e Lindjes së Mesme, koha e përshkallëzimit përkoi gjithashtu me festën hebraike të Purimit, e cila përkujton mbijetesën e hebrenjve në Perandorinë Persiane, siç rrëfehet në Librin e Esterës.

Në vitin 2026, Purimi filloi në mbrëmjen e 2 marsit dhe vazhdoi deri më 3 mars, duke u shtrirë deri më 4 mars në Jerusalem. Përputhja me përshkallëzimin kundër Iranit ka nxitur disa komentues ta interpretojnë përballjen aktuale përmes analogjive historike dhe biblike.

Megjithatë, Zaccara paralajmëron kundër interpretimit të fesë si shkaku kryesor i konfliktit.

“Feja nuk është shkaku kryesor i luftës, të paktën nga ana e ShBA-së”, thotë ai për TRT World, megjithëse vëren se gjuha fetare mund të ndihmojë për të “nxitur dhe justifikuar” vendime politike.

“Nuk është hera e parë që ndodh kjo”, shton ai, duke kujtuar se ish-presidenti amerikan George W. Bush fillimisht e kishte quajtur pushtimin e Afganistanit “Drejtësi e Pafundme”, një frazë që më pas u ndryshua pas kritikave se mbante simbolikë fetare.

Dominim judeo-kristian?

Zaccara thekson gjithashtu gjuhën e Pete Hegseth, Sekretarit të Luftës, një përkrahës i sionizmit të krishterë, i cili është “qartësisht i shtyrë nga një besim ekstrem radikal fetar që ndikon në të gjithë narrativën dhe justifikimin për luftën”.

Në një emision të fundit, komentatori politik amerikan dhe një nga zërat kryesorë të MAGA-s, Tucker Carlson, i cili shpesh e përshkruan veten si besimtar i krishterë, transmetoi një fjalim të Hegsethit në Jerusalem në vitin 2018.

Në video, Hegsethi e quajti themelimin e Izraelit, luftërat e tij me shtetet arabe dhe shpalljen e Jerusalemit si kryeqytet të shtetit sionist “një mrekulli”, duke mbështetur ndërtimin e Tempullit të Tretë në Jerusalem në zonën që myslimanët e quajnë Haram al-Sharif (Shenjtërorja Fisnike), ku ndodhet Al-Aqsa, vendi i tretë më i shenjtë në Islam.

Megjithëse Zaccara nuk e lidh drejtpërdrejt Trumpin me qëndrimet e Hegseth, ai vëren se presidenti amerikan nuk po “kundërshton atë që përcaktohet nga këta fanatikë fetarë, sepse ata janë instrumentalë për objektivat e tij përfundimtare dhe në përputhje me qasjen maksimaliste të Netanyahut ndaj luftës”.