SHBA vlerëson rolin e Kosovës në sigurinë ndërkombëtare

Në Raportin për Kongresin mbi Politikën e Shteteve të Bashkuara për Promovimin e Stabilitetit Rajonal dhe Prosperitetit në Ballkanin Perëndimor, thuhet se Administrata amerikane vazhdon të mbështesë transformimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës shumëetnike në një forcë profesionale të mbrojtjes territoriale, transmeton KosovaPost.

“Kosova dhe Shqipëria janë anëtare themeluese të Bordit të Paqes dhe do t’i bashkohen BiH-së si kontribuese në Forcën Ndërkombëtare të Stabilizimit për Gazën, duke theksuar kalimin e rajonit nga konsumues sigurie në ofrues sigurie”, thuhet në raport.

Në raportin e dorëzuar Kongresit Amerikan mbi politikën e SHBA-ve për promovimin e stabilitetit dhe prosperitetit në Ballkanin Perëndimor, administrata amerikane thekson se epoka e “nation-building” ka përfunduar.

“Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të inkurajojnë Serbinë dhe Kosovën të bëjnë përparim në normalizimin e marrëdhënieve, me synimin për të arritur një marrëveshje të negociuar, të qëndrueshme dhe të pranueshme për të dyja palët”, thuhet aty.

Në Raportin për Kongresin mbi Politikën e Shteteve të Bashkuara për Promovimin e Stabilitetit Rajonal dhe Prosperitetit në Ballkanin Perëndimor, shkruan se promovimi i stabilitetit dhe avancimi i interesave ekonomike të SHBA-së në Ballkanin Perëndimor i bën Shtetet e Bashkuara më të sigurta, më të forta dhe më të prosperuara.

“Administrata po ndjek një politikë me vizion për të ardhmen në rajon, e fokusuar në zgjerimin e partneriteteve, kundërshtimin e kërcënimeve që prekin SHBA-në dhe stabilitetin rajonal, si dhe rritjen e bashkëpunimit ekonomik dhe tregtar. Aktorët keqdashës mund të shfrytëzojnë paqëndrueshmërinë rajonale në dëm të interesave të SHBA-së. Investimet amerikane në Ballkanin Perëndimor gjatë dekadave të fundit kanë prodhuar rezultate të prekshme, përfshirë marrëdhënie të fuqishme dhe pozitive me të gjashtë vendet: Shqipërinë, Bosnje e Hercegovinën (BiH), Kosovën, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë”, thuhet aty.

Stabiliteti që përpjekjet amerikane kanë nxitur ka ndihmuar në krijimin e një baze që mbështet një lloj tjetër angazhimi të SHBA-së.

“Epoka e ndërtimit të shteteve e udhëhequr nga SHBA-ja ka kaluar. Politika amerikane në Ballkanin Perëndimor nuk ka të bëjë me shpëtim apo rindërtim, por me stabilitet dhe partneritete me përfitim të ndërsjellë. Administrata është e fokusuar në fuqizimin e aktorëve lokalë për të zgjidhur vetë sfidat e tyre, në vend që të vazhdojë një varësi të tepruar nga ndërhyrja apo mbikëqyrja ndërkombëtare. Shtetet e Bashkuara janë të gatshme të mbështesin aty ku përfshirja jonë kërkohet dhe avancon interesat amerikane.  Shtylla kryesore e politikës së Administratës është ruajtja e stabilitetit në rajon si parakusht për arritjen e objektivave të tjera. Shtetet e Bashkuara janë të fokusuara në zhvillimin e marrëdhënieve pozitive me të gjithë aktorët në rajon. Që nga janari, zyrtarë të lartë të Departamentit të Shtetit (“State”) dhe të qeverisë amerikane kanë mbajtur një ritëm intensiv takimesh me udhëheqës nga të gjashtë vendet. Administrata planifikon të mbajë dialogë gjatë vitit 2026 me Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë”, thuhet në raport.

Mosmarrëveshjet e pazgjidhura dhe ndarjet e vazhdueshme minojnë stabilitetin rajonal. Në BiH, Shtetet e Bashkuara mbeten të përkushtuara ndaj Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit dhe sovranitetit e integritetit territorial të vendit. Në vitin 2025, diplomacia vendimtare amerikane ndihmoi në përfundimin e krizës më të mprehtë të BiH-së që nga konflikti i viteve 1992-1995, duke ruajtur njëkohësisht kohezionin ligjor dhe rendin kushtetues të vendit. Administrata synon ta konsolidojë këtë stabilitet dhe do të vazhdojë të inkurajojë aktorët në BiH të shmangin veprimet destabilizuese dhe përçarëse, të cilat do të minonin mundësitë për avancimin e agjendës sonë të përbashkët ekonomike.

Shtetet e Bashkuara do të përdorin aktivitetet e bashkëpunimit të sigurisë, përfshirë ushtrimet e përbashkëta, trajnimet dhe programet këshilluese, për të avancuar ndarjen e barrës me partnerët dhe aleatët evropianë. Integrimi në NATO i Shqipërisë, Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut e ka bërë Aleancën më të fortë. Administrata do të vazhdojë të inkurajojë vendet të modernizojnë ushtritë e tyre dhe të përmbushin objektivat e kapaciteteve të NATO-s, përfshirë zotimin për shpenzime të mbrojtjes prej 5 për qind të GDP-së, të dakorduar në Samitin e Hagës.

Administrata do të angazhojë platformat shumëpalëshe, si Karta SHBA-Adriatik (A5), për të inkurajuar bashkëpunimin rajonal dhe zgjidhjet e udhëhequra lokalisht për sfidat rajonale të sigurisë.

Forcat e Armatosura të SHBA-së vazhdojnë të marrin pjesë në KFOR, e cila është një komponent kyç për garantimin e një mjedisi të sigurt dhe të qetë dhe lirisë së lëvizjes në Kosovë.

Administrata do të vazhdojë të zgjerojë bashkëpunimin e sigurisë dhe mbrojtjes me Serbinë në mënyra që avancojnë interesat amerikane.

Shtylla e dytë e politikës së Administratës për Ballkanin Perëndimor është konkurrimi për interesat tregtare amerikane në një rajon që paraqet mundësi ekonomike. Me një popullsi prej 18 milionë banorësh, rajoni ndodhet në korridore të rëndësishme transporti, posedon burime natyrore, një sektor teknologjik në rritje dhe fuqi punëtore të kualifikuar.

Në bashkëpunim me qeveritë, Shtetet e Bashkuara do të inkurajojnë përpjekjet lokale për të përmirësuar mjedisin e biznesit, për të reduktuar pengesat rregullative, për të forcuar zbatimin e kontratave dhe për të siguruar procese transparente të prokurimit që favorizojnë kompanitë amerikane.

Administrata i jep prioritet punës me partnerët për të forcuar mekanizmat e shqyrtimit të investimeve që mbrojnë infrastrukturën kritike nga blerjet grabitqare të huaja.

Për të avancuar këto objektiva, Departamenti i Shtetit do të bashkëpunojë me Departamentin e Tregtisë, Korporatën Ndërkombëtare për Financimin e Zhvillimit, Bankën Eksport-Import, Agjencinë për Tregti dhe Zhvillim dhe agjenci të tjera për të identifikuar, zhvilluar dhe avancuar marrëveshje që përfitojnë si kompanitë amerikane, ashtu edhe ekonomitë rajonale.

Qasja në treg është themelore. Administrata është e fokusuar në sigurimin e tregtisë së drejtë dhe reciproke dhe eliminimin e pengesave për kompanitë amerikane. Zyra e Përfaqësuesit Tregtar të SHBA-së po negocion marrëveshje për tregti reciproke me Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë. Marrëveshja kornizë e shkurtit me Maqedoninë e Veriut do t’u sigurojë eksportuesve amerikanë qasje të paprecedentë në atë treg.

Rajoni vuan nga një deficit infrastrukture. Rrjetet fizike të transportit mbeten prapa standardeve evropiane, duke rritur kostot për bizneset dhe duke kufizuar integrimin e tregut. Infrastruktura digjitale paraqet sfidë për shkak të mbulimit të pabarabartë me internet të shpejtë dhe kapaciteteve të pamjaftueshme të sigurisë kibernetike për të mbrojtur rrjetet digjitale në zgjerim të rajonit. Infrastruktura energjetike është e vjetruar, joefikase dhe në disa raste tepër e varur nga importet ruse.

Shtetet e Bashkuara do të ndjekin investime infrastrukturore në partneritet me kompanitë amerikane.

Administrata do të punojë për të siguruar që kompanitë amerikane të japin kontribut të konsiderueshëm në korridoret strategjike infrastrukturore, përfshirë Korridorin Adriatiko-Jonian dhe Korridorin VIII nga Adriatiku deri në Detin e Zi.

Shtetet e Bashkuara do të mbështesin forume rajonale si Nisma e Tri Deteve dhe do të punojnë për të zgjeruar marrëveshjet dypalëshe, duke u bazuar në marrëveshjen ndërqeveritare SHBA-Serbi të vitit 2024 për infrastrukturën energjetike.

Marrëveshjet ndërqeveritare u mundësojnë kompanive amerikane të konkurrojnë më efektivisht për projekte strategjike në transport, teknologji të informacionit dhe komunikimit dhe industrinë e mbrojtjes kundër konkurrentëve kundërshtarë dhe me standarde të ulëta.

Varësia energjetike nga Rusia mbetet një cenueshmëri strategjike në rajon. Diversifikimi i furnizimeve energjetike, përfshirë me burime të bollshme energjetike amerikane, rrit stabilitetin dhe prosperitetin rajonal. Gazi natyror i lëngshëm amerikan, teknologjia bërthamore (përfshirë reaktorët modularë të vegjël) dhe energjia e ripërtëritshme ofrojnë alternativa komercialisht tërheqëse dhe gjeopolitikisht të qëndrueshme.

Të gjitha këto vende morën pjesë në Samitin Transatlantik për Sigurinë e Gazit në shkurt. Serbia dhe BiH nënshkruan një deklaratë të përbashkët për të bërë investime që mund të rrisin furnizimet e sigurta dhe të besueshme me energji për Evropën.

Departamenti do të angazhohet aktivisht për ta shndërruar interesin rajonal në marrëveshje tregtare. Projektet prioritare përfshijnë gazsjellësin Southern Interconnection ndërmjet Kroacisë dhe BiH-së; një interkonektor të propozuar të gazit Serbi-Maqedoni e Veriut; zhvillimin e hidrocentraleve në Shqipëri, BiH, Maqedoni të Veriut dhe Serbi; përmirësimet në termocentralet me qymyr të Kosovës dhe projektet e gazifikimit të qymyrit; si dhe kabllo shtesë transmetimi që lidhin rrjetet e Ballkanit Perëndimor me tregjet evropiane.

Angazhimi i sektorit privat amerikan në këto projekte avancon objektivin e Administratës për eliminimin e gazit të pasigurt rus në rajon dhe forcon qasjen amerikane në treg.

Qeverisja e dobët i dekurajon investimet, shtrembëron konkurrencën dhe është kanal për krimin e organizuar ndërkombëtar. Shtetet e Bashkuara kanë interes tregtar dhe strategjik në mbështetjen e reformave që krijojnë mjedise biznesi të parashikueshme, transparente dhe të bazuara në rregulla, ku kompanitë amerikane lulëzojnë.

Programi për Zhvillimin e Ligjit Tregtar vazhdon të ndërtojë kapacitetet e partnerëve për të përmirësuar gjykatat tregtare, për të zhvilluar ligje për shqyrtimin e investimeve dhe për të siguruar që rregullat e prokurimit të ofrojnë kushte të barabarta për kompanitë amerikane.

Byroja për Narkotikë Ndërkombëtare dhe Zbatimin e Ligjit (INL) bashkëpunon me organet e rendit dhe prokurorët në rajon për të promovuar qeverisjen e mirë dhe për të shkatërruar organizatat kriminale ndërkombëtare të lidhura me aktivitete të paligjshme në Shtetet e Bashkuara, përfshirë përmes përmirësimit të efikasitetit dhe efektivitetit të hetimeve dhe ndjekjeve penale.

Ndërhyrja keqdashëse: Kina dhe Rusia kërkojnë në mënyrë aktive të shfrytëzojnë paqëndrueshmërinë, korrupsionin dhe qeverisjen e dobët në rajon. Ruajtja e stabilitetit dhe zgjerimi i bashkëpunimit tregtar janë mjete të fuqishme për kundërshtimin e ndikimit keqdashës në Ballkanin Perëndimor.

Moska ushqen pakënaqësi etnike, financon aktorë destabilizues dhe përdor furnizimet me hidrokarbure për të ushtruar presion ndaj politikanëve dhe për të dobësuar besimin publik në institucionet perëndimore.

Kina po zgjeron fuqinë e saj të butë, ndërsa Pekini përdor tregtinë, kreditë e mbështetura nga shteti, ryshfetet, propagandën dhe partneritetet me elitën për të rritur ndikimin e tij, duke u fokusuar në zona me transparencë të ulët dhe qeverisje të dobët.

Kompanitë kineze shpesh ofrojnë çmime më të ulëta në prokurime, vetëm për të zbuluar më vonë tejkalime kostosh dhe vonesa projektesh që rrisin ndjeshëm kostot reale.

Fokusi i Administratës në stabilitetin rajonal dhe angazhimin tregtar është mbrojtja më e qëndrueshme kundër të dy formave të ndërhyrjes. Vendet me ekonomi në rritje dhe institucione transparente janë shumë më pak të ndjeshme ndaj manipulimit.

Grupet e krimit të organizuar nga Ballkani Perëndimor përbëjnë kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë kombëtare të SHBA-së dhe territorin amerikan. Rrjetet kriminale të Ballkanit Perëndimor kanë krijuar lidhje që forcojnë dhe pasurojnë kartelet e drogës të shpallura organizata terroriste të huaja në Hemisferën Perëndimore, të cilat nga ana e tyre trafikojnë narkotikë të paligjshëm dhe kanë lehtësuar emigracionin e paligjshëm drejt Shteteve të Bashkuara.

Kjo Administratë do t’i prishë dhe shkatërrojë këto rrjete kudo që veprojnë, siç u demonstrua në vitin 2025 me shpalljen e disa shtetasve të Ballkanit Perëndimor të lidhur me kartelet e shpallura organizata terroriste të huaja që operojnë në Hemisferën Perëndimore.

Programet e INL-së i japin prioritet partneritetit me aktorët lokalë për të shkatërruar organizatat kriminale ndërkombëtare, për të ndërprerë rrjedhat e drogës së paligjshme drejt SHBA-së dhe për të kundërshtuar pastrimin e parave dhe rrjedhat financiare të paligjshme të lidhura me to.

“Administrata po drejton burimet drejt aktiviteteve që prodhojnë përfitime të qarta dhe të demonstrueshme për interesat amerikane, duke i dhënë prioritet rezultateve afatshkurtra dhe të matshme mbi ndërtimin e pafund të institucioneve. Programet e angazhimit tregtar do të theksojnë lehtësimin e marrëveshjeve, qasjen në treg dhe reformat e klimës së investimeve – aktivitete me kthim të drejtpërdrejtë për kompanitë amerikane. Programet e zbatimit të ligjit i japin prioritet operacioneve kundër grupeve të krimit të organizuar, krimit kibernetik, pastrimit të parave dhe sigurisë kufitare”, thuhet në raport.

Burimet e diplomacisë publike mbështesin lidhjet mes njerëzve, shkëmbimet arsimore dhe komunikimin e vlerës tregtare amerikane për audiencat rajonale, komunitetet e biznesit dhe qeveritë.

“Administrata vazhdon të angazhohet në programe që promovojnë kontrollin e armëve dhe përforcojnë imperativin e zhvendosjes së barrës që mbështet angazhimin e sigurisë së SHBA-së në gjithë rajonin, përfshirë reduktimin dhe asgjësimin e armëve, çminimin, edukimin dhe trajnimet ushtarake ndërkombëtare dhe operacionet paqeruajtëse”, thuhet në raport.