Analistet amerikane: Vuçiq dhe Gjeorgjia po ndërtojnë një bosht autoritar

Keti Korkiya, analiste kërkimore në Programin e Rusisë në FDD, argumenton se vizita e parë e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq në Tbilisi nuk ishte thjesht një hap diplomatik, por një shfaqje solidariteti mes dy qeverive që, sipas saj, kanë ndjekur modele të ngjashme të dobësimit të institucioneve demokratike. Kjo analizë është bashkëshkruar me Ivana Stradner, bashkëpunëtore kërkimore në të njëjtin institut.

“Serbia dhe Gjeorgjia nuk janë thjesht partnerë; ato janë dy bizele në një bisht”, shkruajnë autoret, duke argumentuar se regjimi i Vuçiçit dhe partia në pushtet Ëndrra Gjeorgjiane kanë ndërtuar sisteme të ngjashme politike që nga ardhja e tyre në pushtet në vitet 2010.

Sipas analisteve, të dyja qeveritë kanë kufizuar gradualisht institucionet demokratike, median e pavarur dhe organizatat e shoqërisë civile. Në Gjeorgji, miratimi i ligjit për “agjentët e huaj” në vitin 2024 shkaktoi protesta masive, ndërsa në Serbi autoritetet ndërmorën veprime kundër organizatave joqeveritare të financuara nga jashtë.

“Kur autokratët kërkojnë legjitimitet, ata shpesh udhëtojnë në çift. I tillë ishte rasti kur  Presidenti serb  Aleksandar Vuçiç udhëtoi për në Tbilisi në qershor. Ndërsa kjo ishte vizita e parë e një kreu shteti serb në Gjeorgji, dy regjimet e tyre tashmë kanë shumë të përbashkëta. Të dy janë të praktikuar mirë në aktin e balancimit të joshjes së Uashingtonit, ndërkohë që shkatërrojnë institucionet e tyre demokratike dhe i afrohen armiqve të Amerikës. Me miq si Serbia dhe Gjeorgjia, Uashingtoni duhet të shpenzojë më pak kohë duke ofruar lëshime dhe më shumë kohë duke pyetur se në anën e kujt janë ata në të vërtetë. Si Vuçiç ashtu edhe partia qeverisëse e Gjeorgjisë, e quajtur ironikisht Ëndrra Gjeorgjiane, erdhën në pushtet në vitet 2010. Që atëherë ata kanë çmontuar pjesën më të madhe të  përparimit demokratik  që vendet e tyre bënë pasi u çliruan nga sundimi autoritar në dekadat e mëparshme” kanë shkruar ato.

Autoret theksojnë gjithashtu se zgjedhjet në të dy vendet janë shoqëruar me akuza për parregullsi, presion ndaj votuesve dhe përdorim të burimeve shtetërore në favor të pushtetit. Në rastin e Gjeorgjisë, kritikat e institucioneve evropiane u pasuan me pezullimin e procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Kjo analizë ndalet edhe te politika e jashtme e dy vendeve. Sipas autoreve, Serbia dhe Gjeorgjia refuzuan t’u bashkoheshin sanksioneve perëndimore kundër Rusisë pas pushtimit të Ukrainës dhe janë shndërruar në pika përmes të cilave qytetarët dhe bizneset ruse kanë vazhduar aktivitetet ekonomike.

“Ngjashmëritë nuk mbarojnë me kaq. Të dyja refuzuan të sanksiononin Rusinë pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022. Që atëherë, ato janë shfaqur si qendra tolerante përmes të cilave rusët anashkalojnë sanksionet perëndimore dhe sigurojnë mallra me përdorim të dyfishtë”, thuhet në analizë.

Një tjetër element që veçohet është afrimi me Kinën. Sipas analizës, Beogradi dhe Tbilisi kanë zgjeruar partneritetet strategjike me Pekinin, kanë pranuar investime në infrastrukturë dhe kanë intensifikuar bashkëpunimin ekonomik e politik, pavarësisht aspiratave të deklaruara për integrim euroatlantik.

“Në maj, Vuçiç udhëtoi për në Pekin, ku Presidenti kinez Xi Jinping vlerësoi “miqësinë e hekurt” të vendeve. Vizita u ndërtua mbi vitet e thellimit të lidhjeve Serbi-Kinë. Gjatë vizitës së Xi në Beograd në vitin 2024, të dy vendet nënshkruan 29 marrëveshje bashkëpunimi, duke u bazuar në një “partneritet strategjik gjithëpërfshirës” të vendosur në vitin 2016. Pavarësisht se është kandidate për anëtarësim në BE, Serbia nënshkroi një marrëveshje të tregtisë së lirë me Kinën në vitin 2023 dhe ka mirëpritur investimet kineze në shkallë të gjerë në infrastrukturën kritike serbe në kuadër të “Nisma Një Brez, Një Rrugë”. Pekini gjithashtu i shet armë Beogradit dhe ata zhvilluan stërvitjen e tyre të parë të kombinuar vitin e kaluar”, kanë shkruar ato.

Në të njëjtën kohë, si Serbia ashtu edhe Gjeorgjia po përballen me protesta të mëdha kundër qeverive të tyre. Sipas autores, kjo ka shtyrë të dy udhëheqësit të kërkojnë mbështetje dhe legjitimitet edhe përmes partneriteteve me regjime që ndajnë të njëjtën qasje ndaj pushtetit.

“Sot, Vuçiç përballet me lëvizjen më të madhe protestuese në historinë moderne të Serbisë. Ëndrra Gjeorgjiane po përballet gjithashtu me rezistencë historike që ka nxjerrë vazhdimisht dhjetëra mijëra gjeorgjianë në rrugë. Këta nuk janë demokratë të rrethuar nga lufta. Ata janë autoritarë të tjerë që kanë gjetur njëri-tjetrin”, thuhet ndër të tjera në analizë.

Megjithëse të dyja qeveritë kanë shprehur interes për përmirësimin e marrëdhënieve me administratën amerikane, autoret argumentojnë se ato nuk kanë treguar gatishmëri për të ndryshuar sjelljen e tyre politike apo kursin e politikës së jashtme.

“Uashingtoni duhet t’i shohë këto regjime për atë që janë. Vuçiç dhe Ëndrra Gjeorgjiane nuk janë miq të Shteteve të Bashkuara. Ata janë autoritarë që shtypin qytetarët e tyre dhe krijojnë kauzë të përbashkët me kundërshtarët amerikanë, ndërkohë që përpiqen të vazhdojnë të korrin përfitimet e partneritetit perëndimor”, përfundon analiza./FDD